Laatst bijgewerkt: 12-08-2021

Elk levend organisme heeft de behoefte zich voort te planten. Tot deze levende organismen behoren ook alle soorten planten. Maar om zich te kunnen voortplanten, moet er eerst bestuiving van de bloemen plaatsvinden. Maar wat is bestuiving?

In dit artikel beantwoorden we deze basisvragen en nog veel meer, zoals welke soorten bestuiving er zijn en of bestuiving ook kunstmatig kan worden uitgevoerd. Tenslotte geven we je enkele tips over hoe je persoonlijk kunt helpen met bestuiving in de ruimste zin van het woord.




De belangrijkste feiten in het kort

  • Bestuiving is het proces van het overbrengen van stuifmeel van de ene plant op de bloemen van een andere. Hierdoor kan bevruchting plaatsvinden en kan de plant zich voortplanten. Tegelijkertijd heeft bestuiving een positief effect op de opbrengst van gewassen.
  • De verschillende soorten bestuiving zijn kruis-/zelfbestuiving en wind/dierbestuiving. In de dierlijke bestuiving is bestuiving door insecten, of meer precies door bijen, de bekendste soort.
  • Een groot probleem voor de bestuiving is het wereldwijd uitsterven van insecten. Dit verschijnsel heeft zich de laatste jaren verscherpt. Dit bedreigt ons ecosysteem.

Bestuiving: Wat je moet weten

In dit gedeelte willen we je niet alleen uitleggen wat bestuiving is en hoe het bestuivingsproces door de verschillende soorten wordt uitgevoerd. We willen je laten zien hoe belangrijk het proces is en welke betekenis het heeft voor de mens, voor ons.

Bovendien laten we je zien hoe je zelf actief kunt deelnemen aan bestuiving en hoe je kunt helpen om de insectensterfte tegen te gaan.

Wat is bestuiving?

Bestuiving is het proces waarbij stuifmeel overgebracht wordt naar de stempel en zo naar het zaad van een plant. Het stuifmeel of de stuifmeelkorrels worden ook wel pollen genoemd.

Bestuiving zelf is de voorwaarde voor de latere bevruchting van de plant. Alleen door dit onderling samenhangende proces kan een plant zich ook voortplanten. Bovendien verhoogt bestuiving de opbrengst tijdens de oogst.

Welke soorten bestuiving zijn er?

Als je aan bestuiving denkt, is het eerste wat in je opkomt waarschijnlijk het beeld van een bloem met een bij erop. Maar dierlijke bestuiving, waartoe ook bestuiving door een bij behoort, is slechts een van de vier mogelijke soorten. De volgende tabel laat je zien welke andere soorten er zijn en wat elk ervan onderscheidt. (1)

Soort bestuiving Beschrijving
Zelfbestuiving Bij zelfbestuiving wordt een plant bestoven door het stuifmeel van een en dezelfde plant
Kruisbestuiving Bij kruisbestuiving wordt een plant bestoven door het stuifmeel van een andere plant.
Windbestuiving Bij windbestuiving vliegt stuifmeel van plant naar plant, waardoor de planten bestoven worden.
Dierlijke bestuiving Bij dierlijke bestuiving worden naast insecten ook vleermuizen of vogels bestuivers van verschillende planten.

Voor je het vraagt: Ja, dierlijke en windbestuiving zijn subcategorieën van kruisbestuiving. Strikt genomen werken deze methoden alleen op zaadplanten, waar dit artikel over gaat. Overigens komt zelfbestuiving in de natuur niet zo vaak voor als kruisbestuiving.

Hoe werkt bestuiving?

Eerst en vooral moet je weten dat planten ook mannelijke en vrouwelijke voortplantingsorganen hebben. Welke organen een plant heeft varieert sterk. Sommige planten hebben vrouwelijke en mannelijke organen op verschillende plaatsen op hun bloemen. Andere hebben echter alleen mannelijke of alleen vrouwelijke bloemen.

Een korte uitleg: Mannelijke bloemen hebben meeldraden, die op hun beurt stuifmeel bevatten. Vrouwelijke bloemen hebben een stamper met een kleverige stempel en een eierstok.

Planten die beide vormen van bloemen hebben, worden biseksuele bloemen genoemd. We zullen nu in drie stappen uitleggen hoe insecten bloemen bestuiven

  1. Als de meeldraden en stampers van een bloem rijp zijn, gaat de bloem open en worden insecten aangetrokken door de geur van de nectar.
  2. Terwijl de nectar gedronken wordt, blijven de mannelijke stuifmeel/korrels aan de insecten kleven.
  3. Zodra de insecten zich naar een andere bloem begeven, valt het stuifmeel erop af en blijven de stuifmeelkorrels aan de kleverige stempel van de bloem vastzitten.

Waarom is bestuiving belangrijk?

Zoals in de inleiding vermeld, zijn planten levende organismen. Ze willen zich op natuurlijke wijze voortplanten. Bestuiving is een belangrijke manier voor planten om zich voort te planten.

Waarschijnlijk de bekendste vorm van bestuiving is bijenbestuiving als subcategorie van dierlijke / insectenbestuiving. (Image source: Sandy Millar / Unsplash)

Tenslotte kan de bevruchting van de plant niet plaatsvinden zonder voorafgaande bestuiving. Bestuiving leidt tot de uiteindelijke voortplanting. Maar bestuiving heeft niet alleen positieve effecten op de voortplanting, het zorgt ook voor een hoger opbrengend gewas. (2)

Wat is het verschil tussen bestuiving en bevruchting?

De term bestuiving is in recente vragen vaak gebruikt. Nu willen we je nog eens uitleggen wat nu precies het verschil is tussen bestuiving en bevruchting.

Bestuiving en bevruchting bouwen op elkaar voort.

Bestuiving verwijst precies naar het proces waarbij een bloem stuifmeel ontvangt van een plant van dezelfde soort. Zoals reeds gezegd, kan dit gebeuren door kruis-/zelfbestuiving en door wind/dierlijke bestuiving.

Bevruchting vindt plaats na bestuiving en betekent de samensmelting van de mannelijke en vrouwelijke gameten van een plant. Zodra het stuifmeel op de kleverige stempel terechtkomt, vormt de bloem op deze punten stuifmeelbuisjes.

Zo kunnen de stuifmeelkernen de eicel van de bloem bereiken, waar de stuifmeelkern met de eicel versmelt. En dan is ook de bevruchting van de plant voltooid.

Welke insecten voeren bestuiving uit op planten?

Deze vraag impliceert dat niet slechts één insect verantwoordelijk is voor de bestuiving van alle planten. En dit is precies hoe het in de natuur is. Welke insecten allemaal bestuivers worden en welke specifieke rol ze spelen in het bestuivingsproces zie je in de volgende tabel. (3)

Insectensoorten Uitleg Wat wordt bestoven?
Honingbijen Honingbijen behoren tot de belangrijkste insecten die bestuiven. Ze kunnen theoretisch bijna 80% van de planten bestuiven die op kruisbestuiving rekenen. – Kruidachtige planten zoals basilicum, wilde rozen en struiken (bijvoorbeeld framboos)
Wilde bijen Wilde bijen behoren tot de ijverigste bestuivers. Ze zijn verantwoordelijk voor ongeveer 2/3 van de bestoven planten (tenminste in Duitsland). – Kersen, tomaten, aardappelen en wilde planten
Vlinders Net als hommels, die tot de wilde bijen behoren, kunnen vlinders bestuiven waar andere insecten het laten afweten, dankzij hun lange proboscis. – Heggenkersen en bloemen met lange buis
Zweefvliegen Deze soort vliegen is de belangrijkste bestuiver naast bijen. – Schermbloemigen en bolgewassen
Kevers Kevers behoren ook tot de bestuivende insecten, maar helaas vernielen ze vaak de bladeren tegelijk met het oprapen van stuifmeel. – Tulpen en magnolia’s
Wespen Wespen spelen een belangrijke rol als bestuivende insecten, vooral op laatbloeiende planten in de herfst zu – Ivy en Brownroot

De bekendste en belangrijkste bestuivers zijn wilde bijen en honingbijen. Maar ook andere insecten mogen niet genegeerd worden. Uiteindelijk functioneert ons ecosysteem alleen als alle insecten hun aandeel in de bestuiving leveren.

Hoe kan ik zelf bestuiving doen?

Zoals je geleerd hebt, vindt bestuiving meestal plaats zonder menselijke hulp. Maar als je bijvoorbeeld thuis of in een kas groenteplanten hebt gekweekt, zal natuurlijke bestuiving moeilijk zijn. Je hebt immers noch wind noch dieren om je te helpen bestuiven.

Je moet dus je handen uit de mouwen steken en zelf de bestuiving doen. Alles wat je nodig hebt is een borstel. Hiermee streel je zachtjes een opkomende bloem en ga dan naar de volgende bloem.

Met behulp van een borstel kun je je planten gemakkelijk zelf bestuiven. (Image source: Emily Hopper / Pexels)

Je moet dit proces vaak herhalen, want er zal steeds meer stuifmeel in je borstel blijven hangen en de kans op succesvolle bestuiving wordt groter. Zo kun je je oogst vergroten.

Wist je dat men in de streek Sichuan in China appel- en perenbloesems met de hand bestuift? Een van de oorzaken is de bijensterfte, die o.a. veroorzaakt wordt door het gebruik van pesticiden en allerlei milieu-invloeden. (4, 5)

Hoe kan ik helpen met bestuiving?

Voor we deze vragen beantwoorden, moet je eerst iets weten over de huidige situatie van de insectensterfte. Niet alleen China wordt getroffen, maar ook Duitsland en de rest van de wereld, waar het aantal bijen en andere insecten gestaag afneemt.

Deze bevindingen werden bevestigd door een studie in München, waarin ongeveer 290 bosgebieden en graslanden werden geobserveerd over een periode van bijna 10 jaar. Volgens deze studie is de totale massa aan insecten met 67 % afgenomen in graslanden en met 40 % in bossen.

De belangrijkste oorzaak is het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Maar ook verstedelijking en klimaatverandering kunnen gezien worden als oorzaken van insectensterfte. (6, 7, 8)

Als iedereen zijn steentje bijdraagt, kan de insectensterfte worden tegengegaan.

Het probleem met insectensterfte is dat ze de bestuiving ernstig beperkt, wat op zijn beurt ons ecosysteem aantast. En dit is waar jij een rol speelt.

Bijvoorbeeld, door bij-vriendelijke planten te planten, voorzie je bijen het hele jaar door van een voedselbron en nestelplaats. Daarmee help je de bijen met bloemen overleven. (9, 10)

Conclusie

Bestuiving is een belangrijk onderdeel van ons ecosysteem. Zonder dit proces zouden planten zich niet kunnen voortplanten en zouden de oogsten kleiner zijn. Daarom is bestuiving ook van groot belang voor de landbouw.

Een groot probleem voor de bestuiving is echter het wereldwijd uitsterven van insecten. Zonder hen zouden veel planten niet bestoven kunnen worden. Om de insectensterfte tegen te gaan, moet onder meer het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw worden heroverwogen.

Politici zijn zelfs begonnen de kwestie aan te pakken. Maar zoals je in dit artikel leerde, kun je persoonlijk indirect helpen met bestuiving.

Beeldbron: Adrienne Holton / Unsplash

Referenties (10)

1. Plantnatura.de: Bestäubungsarten: Alles über Windbestäubung & Co, Kati
Bron

2. Culturalatina.de: Warum ist die Bestäubung so wichtig? Redaktion, 26.01.2019
Bron

3. Plantnatura.garden: Bestäuberinsekten: Liste der fleißigen Helfer im Garten, Frederike, abgerufen am 06.05.2021
Bron

4. Bee-careful.com: Menschliche Bienen in China, abgerufen am 06.05.2021
Bron

5. Stimme.de: Anfrage im Landtag klärt Mythos um Handbestäubung, Ulrike Bäuerlein, 18.09.2019
Bron

6. Seibold, S., Gossner, M.M., Simons, N.K. et al. Arthropod decline in grasslands and forests is associated with landscape-level drivers. Nature 574, 671–674 (2019). https://doi.org/10.1038/s41586-019-1684-3
Bron

7. Hallmann CA, Sorg M, Jongejans E, Siepel H, Hofland N, et al. (2017), More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas. PLOS ONE 12(10): e0185809. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0185809.
Bron

8. D. Goulson, G.C. Lye, and B. Darvill (2007), Decline and Conservation of Bumble Bees, Annual Review of Entomology, Vol. 53:191-208, https://doi.org/10.1146/annurev.ento.53.103106.093454.
Bron

9. Philip Donkersley, Trees for bees, Agriculture, Ecosystems & Environment, Volumes 270–271, 2019, Pages 79-83, ISSN 0167-8809, https://doi.org/10.1016/j.agee.2018.10.024.
Bron

10. Mónica E. Riojas-López, Isis Alejandra Díaz-Herrera, Hugo Eduardo Fierros-López, Eric Mellink, The effect of adjacent habitat on native bee assemblages in a perennial low-input agroecosystem in a semiarid anthropized landscape, Agriculture, Ecosystems & Environment, Volume 272, 2019, Pages 199-205, ISSN 0167-8809, https://doi.org/10.1016/j.agee.2018.11.019.
Bron

Waarom kun je me vertrouwen?

Bestäubungsarten: Alles über Windbestäubung & Co
Plantnatura.de: Bestäubungsarten: Alles über Windbestäubung & Co, Kati
Ga naar bron
Warum ist die Bestäubung so wichtig?
Culturalatina.de: Warum ist die Bestäubung so wichtig? Redaktion, 26.01.2019
Ga naar bron
Bestäuberinsekten: Liste der fleißigen Helfer im Garten
Plantnatura.garden: Bestäuberinsekten: Liste der fleißigen Helfer im Garten, Frederike, abgerufen am 06.05.2021
Ga naar bron
Menschliche Bienen in China
Bee-careful.com: Menschliche Bienen in China, abgerufen am 06.05.2021
Ga naar bron
Anfrage im Landtag klärt Mythos um Handbestäubung
Stimme.de: Anfrage im Landtag klärt Mythos um Handbestäubung, Ulrike Bäuerlein, 18.09.2019
Ga naar bron
Wissenschaftliche Studie
Seibold, S., Gossner, M.M., Simons, N.K. et al. Arthropod decline in grasslands and forests is associated with landscape-level drivers. Nature 574, 671–674 (2019). https://doi.org/10.1038/s41586-019-1684-3
Ga naar bron
Wissenschaftliche Studie
Hallmann CA, Sorg M, Jongejans E, Siepel H, Hofland N, et al. (2017), More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas. PLOS ONE 12(10): e0185809. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0185809.
Ga naar bron
Wissenschaftliche Untersuchung
D. Goulson, G.C. Lye, and B. Darvill (2007), Decline and Conservation of Bumble Bees, Annual Review of Entomology, Vol. 53:191-208, https://doi.org/10.1146/annurev.ento.53.103106.093454.
Ga naar bron
Wissenschaftliche Studie
Philip Donkersley, Trees for bees, Agriculture, Ecosystems & Environment, Volumes 270–271, 2019, Pages 79-83, ISSN 0167-8809, https://doi.org/10.1016/j.agee.2018.10.024.
Ga naar bron
Wissenschaftliche Studie
Mónica E. Riojas-López, Isis Alejandra Díaz-Herrera, Hugo Eduardo Fierros-López, Eric Mellink, The effect of adjacent habitat on native bee assemblages in a perennial low-input agroecosystem in a semiarid anthropized landscape, Agriculture, Ecosystems & Environment, Volume 272, 2019, Pages 199-205, ISSN 0167-8809, https://doi.org/10.1016/j.agee.2018.11.019.
Ga naar bron
Recensies